اشاره:
در تاريخ هنر انقلاب اسلامي، دوران هشت سالة دفاع مقدس از نقاط عطف و تأثيرگذار در هنرهاي تجسمي ايران به شمار ميرود.
تاريخنگاري، وقايعنگاري و مستندسازي آن دوران غرورانگيز مرهون هنر عكاسي و عكاساني است كه پابهپاي رزمندگان جبههها را درنورديدند. بسياري از شاهكارهاي عكاسي خبري، واقعنگاري و تصويري در دوران دفاع مقدس خلق شده است. مجموعة آلبوم شش جلدي جنگ تحميلي سرشار از چنين تصاويري است. عكس روي جلد اولين آلبوم جنگ، تصويري است از شهيدي كه بر خاك جبهههاي جنوب آرميده و خون از زير او بر خاك روان شده است. هنرمند خالق اين تصوير در كنار شهيد زانو زده و با احترام نقش عشق را در عكس خود جاودانه ساخته است. اين عكس اثر كاظم اخوان است. هنرمندي كه با عكسهاي ماندگارش سهم بهسزايي در ثبت تصوير حماسة دفاع مقدس دارد. وقتي از حماسه و حضور و مقاومت و ايثار سخن به ميان ميآيد در ميان عكاسان و تصويرگران آن دوران، نام كاظم اخوان خودنمايي ميكند.
او در سال 1338 در شهر مقدس مشهد متولد شد و تحصيلات خود را در خراسان به پايان رساند. پدر بزرگوارش حاجرضا اخوان توفيق خادمي بارگاه ملكوتي حضرت امامرضا (ع) را داشت و كاظم نيز با عشق به اهل بيت پرورش يافت.
كاظم كه در دوران انقلاب همگام با مردم در پيروزي انقلاب اسلامي نقش خود را ايفا كرده بود با شروع جنگ تحميلي به مناطق جنگي رفت و با هنر خود به دفاع از حريم انقلاب پرداخت. در جبهههاي جنوب كشور همرزم مبارز فداكار شهيد دكتر مصطفي چمران شد و از همان زمان بود كه همكاري خود را با خبرگزاري ايرنا شروع كرد. خاطرات تصويري فراواني از ايثار و مقاومت و رشادت آن دوران از كاظم و دريچة دوربين او به جا مانده است.
پس از شهادت دكتر چمران، اخوان با روحية انقلابي و پرتلاش خود و تأثيرپذيري از رفتارهاي سردار شهيدش، عازم لبنان شد تا تصاويري از تجاوز و جنايات غاصبان مسجدالاقصي را به ثبت رساند. اين آغاز ماجرايي بود كه كاظم را مانند عكسهايش جاودانه ساخت. كاظم اخوان در چهاردهم تيرماه 1361، به همراه سردار احمد متوسليان، سيدمحسن موسوي و تقي رستگارمقدم، در پست بازرسي «حاجزبرباره» متعلق به نيروهاي مسيحي «حزبالكتائب» معروف به «فالانژسيتها» به فرماندهي «ايلي جيقه» و توسط «سمير جعجع» به اسارت گرفته شد. از آن تاريخ تاكنون هيچ خبر موثقي از اين رزمندگان به دست نيامده است.
چهرة جوان، آرام و مصمم كاظم اخوان، روحية پرشور و كنجكاو، نگاه جستوجوگر و هنرمندانه، شجاعت، سلحشوري و خستگيناپذيري او در تكتك عكسهايش ديده ميشود. در هر تصوير بخشي از واقعه دفاع و حماسه ثبت و ماندگار شده است. گرچه در عكاسي خبري و مستند اهميت سوژه به مراتب بيشتر از نگاه هنرمندانه و توجه به تركيببندي و زيباييشناسي است اما در عكسهاي اخوان زاوية نگاه به سوژه در جهت تأثيرگذاري بيشتر و كادربنديهاي راحت نشان ميدهد كه او به جنبههاي هنري نيز كاملاً توجه داشته است.
او سلاح بر دوش و دوربين در دست سنگر به سنگر پيش ميرفت و زمان را در قاب عكسهايش متوقف ميساخت. عكسهاي او بهگونهاي است كه حضورش را جلوتر از رزمندگان در خاكريزها و جبههها نشان ميدهد. در آن زمان او فيلمهايش را از مناطق جنگي به تهران ميفرستاد تا در خبرگزاري «ايرنا» ظاهر و چاپ شده و در اختيار رسانهها قرار گيرد و هر بار پس از چاپ عكسها تعجب و تحسين همگان برانگيخته ميشد.
كاظم اخوان هميشه جاودان است. اين سخن همة كساني است كه عكسهاي او را به نظاره مينشينند.
