شركت ادوبي بالاخره در تاريخ 28 تيرماه 85 نسخه آزمايشي بتا سه نرم‌افزار Lightroom را براي سيستم عامل ويندوز ارائه نمود. نرم‌افزار Adobe Lightroom به ادعاي ادوبي در واقع پاسخي براي نيازهاي عكاسان ديجيتال امروزي است. شايد تا چندسال قبل اكثر مخاطبين نرم افزار مشهور photoshop، گرافيستها و طراحان بودند. اما اكنون اگر نگوييم غالبا،‌ اما طيف زيادي از كاربران اين ابزار را عكاسان ديجيتال تشكيل مي‌دهند. در واقع ادوبي با ارائه Lightroom خواسته است تا كار اين دسته از كاربرانش را راحت‌تر كند و سيستم يكپارچه‌تري براي روندكاري شان تدارك ببيند. كاري كه قبلا اپل با ارائه Aperture، انجام داده بود.

هدفم از نوشتن اين مطلب، پاسخ به سوالات زير است:
الف) Lightroom اساسا چيست و چه تفاوتي با فتوشاپ دارد؟ آيا استفاده از Lightroom عكاسان ديجيتال را از فتوشاپ بي‌نياز مي‌نمايد؟
ب) چه نوآوريهايي در Lightroom بكار رفته است و آيا اين نوآوريها حقيقتا سودمند هستند؟
ج) آيا Lightroom مي‌تواند يك سيستم كامل جهت انجام مراحل مختلف روند كاري عكاسي ديجيتال باشد؟

تذكر 1 – يادآوري مي‌كنم كه نسخه فعلي Lightroom يك نسخه آزمايشي است و مطمئنا تا ارائه نسخه نهايي، تغييراتي در آن رخ خواهد داد.

تذكر 2- اين نوشته، در واقع يك مرور نرم افزاري است و هدفش همانهاست كه گفته شد. اما بزودي مطالبي جهت آشنايي كاربران عزيز با زير و بمهاي دقيق و ظرائف كاري آن، منتشر خواهد شد، انشالله.

----------------

نصب و نيازهاي سيستمي:
پس از دريافت فايل مربوطه با حجم 7.5 مگابايت از طريق اين آدرس (كه نياز به يك ثبت نام مختصر نيز دارد) ، نصب نرم افزار بدون مشكل خاصي انجام شد. طبق گفته سايت ادوبي، Lightroom به يك پردازنده پنتيوم 4 و مقدار 768 مگابايت حافظه RAM‌ ، ويندوز ايكس‌پي سرويس‌پك دو و مانيتوري با قابليت نمايش رزولوشن 1024*768 نياز دارد. مطمئن‌تان كنم كه در همه موارد ادوبي غلو نكرده و پيشنهاد مي‌كنم اگر مي‌خواهيد از اين نرم‌افزار استفاده كنيد تا زمان ارائه نسخه نهايي آن‌ سيستمي مطابق اين موارد تهيه كنيد.

رابط كاربري

 

با اجراي اين نرم افزار اولين چيزي كه به چشم مي‌آيد، رابط كاربري زيبا و مدرن آن است.

در قسمت بالاي آن 4 عبارت library ، develop ، slideshow‌ و print به چشم مي‌خورد.

درحقيقت اين‌ها همان ماژولهاي اصلي اين ابزار و مراحل مهمي از روند كاري عكاسي ديجيتال هستند. قسمت library مرحله اول كار، يعني مديريت فايلهاي عكس را شامل مي‌شود. قسمت develop شامل مراحل پردازش فايلهاي RAW‌ و ويرايش است. دو قسمت ديگر هم نيز كه كارشان مشخص است. از همين جا مي‌توان پي‌برد كه ادوبي قصد داشته است، يكپارچگي ابزارش را به رخ بكشد. با معرفي bridge ادوبي قدمي جهت يكپارچگي مرحله مديريت با ابزار فتوشاپ برداشته بود. اما آن يكپارچگي آنچنان كه بايد و شايد به مذاق همگان خوش نيامده بود. اما اين‌بار مثل اينكه وضع فرق كرده است و لذت داشتن همه ابزارها در كنار هم با اين نرم افزار چشيدني شده است.

نكته ديگري كه در رابط كاربري به چشم مي‌آيد اين است كه همه قسمتها براحتي در دسترس كاربر بوده و در عين حال ميز كار چندان شلوغ نيست. هر قسمت با استفاده از فلشهاي كوچكي براحتي قابل باز و بسته شدن است. در خيلي از جاها نيز از منوهاي آبشاري براي نمايش زير مجموعه هاي يك قسمت اصلي استفاده شده است.

نكته جالب ديگر در رابط كاربري Lightroom حضور مستمر! نمايش نوار فيلم گونه عكسها در پايين رابط كاربري است. به نظر من اين نوع نمايش بهترين نوع نمايش عكسها براي كاربر، چه براي انتخاب چه براي فهم موقعيت و چه براي اعمال مختلف روي مجموعه‌هاي فايل است.

بخش مديريت فايلهاي تصويري (Library)

مجموعه فايلهاي تصويري را بايستي با دستور File > Import‌ وارد اين نرم افزار نمود. با اين دستور هم مي‌توان تك فايل ها را وارد نرم افزار نمود و هم مجموعه فايلهايي كه در يك پوشه و (زير پوشه هاي آن) وجود دارد. با اين دستور پنجره‌اي باز مي‌شود كه در آن از كاربر طرز وارد نمودن فايلها را جويا مي‌شود. مثلا اينكه فايلها در موقعيت اصلي خود باشند و فقط ارجاعي به آنها در نرم افزار ايجاد گردد و يا واقعا محل اصلي فايلها تغيير نمايد. يا اينكه فايلهاي وارد شده، بر چه اساسي مرتب گردند (مثلا بر حسب تاريخ يا بر حسب همان فولدرهاي اصلي). در مواقعي كه بخواهيد يك پروژه را وارد نرم افزار كنيد امكان نسبت دادن كلمات كليدي نيز وجود دارد.

دو اصطلاح shoot و collection را در قسمتهاي مختلف اين نرم افزار خواهيد ديد كه بايد آنها را توضيح دهم. shoot‌ مجموعه اي از عكسهاست كه بر حسب يك شرط در كنار هم قرار گرفته‌اند مثلا طي يك روز يا طي يك پروژه تهيه شده‌اند و يا در يك فولدر قرار دارند. هر عكس مي‌تواند فقط جزو يك shoot باشد. اما collection اين محدوديت را ندارد. مثلا عكسي كه در collection سفر به كرمان قرار دارد ميتواند جزو collection تابستان 85 نيز باشد. اين‌دو در مديريت فايلها نقش مهمي دارند و براحتي مي‌توان فايلها را بر حسب اين‌دو، مرتب و بازيابي نمود. اگر بخواهيد به طور موقت يكسري عكس را جزو يك collection قرار دهيد، (مثلا اگر بخواهيد يك‌سري عكس را از ميان فولدرهاي مختلف انتخاب كنيد تا همه آنها را روي يك CD‌ كپي كنيد) مي‌توانيد از quick collection استفاده كنيد كه به صورت يك دايره كوچك قابل كليك روي هر عكس قرار دارد. 10000 ‌فايل تصويري با سيستم من (اتلون 1700) در مدت 20 دقيقه وارد نرم افزار شد. البته نرم افزار بعدا در پس زمينه سعي در بازسازي تصاوير كوچك اين مجموعه مي‌كند تا مرور تصاوير كوچك به سرعت انجام گردد. كلا سرعت عمليات كند بنظر مي‌رسيد، هر چند اين نسخه نهايي نيست و سيستم من هم معيارهاي ادوبي را ندارد. امكانات معمول مانند درجه بندي عكسها، چرخاندن عكسها و ... به سادگي روي هر عكس قابل انجام است. امكانات بازيابي عكسها بر اساس معيارهاي مختلف (مانند shoot ، collection ، فيلترهاي مختلف، كلمات كليدي و جستجوي متني) در پنل سمت چپ وجود دارد. براي وارد نمودن متاديتاها (مانند اطلاعات مربوط به عكاس و ...) و نيز رويت اطلاعات اگزيف از پنلهاي سمت راست استفاده مي‌شود.

نكته جالب اين پنل، امكان رويت مستقيم هيستوگرام كامل رنگي و نيز امكان ويرايش سريع (حتي براي فايلهاي RAW ) است. يعني بدون ورود به قسمت develop، مي‌توان در همين قسمت فايلها را سريعا ويرايش كرد. امكانات جالبي هم دارد مثل تنظيم روشنايي و رنگ و كراپ و تبديل به سياه و سفيد و ....
براي نسبت دادن كلمات كليدي مي‌توان از كلمات كليدي زيرمجموعه‌دار هم استفاده كرد. مثلا يك كلمه اصلي حيوان و بعد زيرمجموعه‌هايي مثل پرندگان و خزندگان! و ... و بعد مثلا در پرندگان، از زير مجموعه‌هايي مثل كبوتر و ... استفاده نمود.
بخش library نرم افزار تقريبا چيزي كم ندارد. يعني براي 90 درصد كاربران امكانات كافي جهت مديريت و تهيه كاتالوگهاي تصويري فراهم كرده است. و شايد تا معرفي نسخه نهايي، امكانات بيشتري هم اضافه شود.

بخش ويرايش و پردازش ( Develop )
بخش develop‌ نرم افزار داراي نوآوريهاي مختلفي است. خيلي از اين موارد كه خواهم گفت واقعا كار ويرايش را ساده و موثر مي‌كنند و در عين حال جذاب نيز هستند.

پنل اصلي ويرايش كه در سمت راست قرار دارد، يك هيستوگرام كامل همراه با امكان نمايش shadow clipping و highlight clipping مي‌باشد كه در موقع ويرايش كاربر براحتي متوجه حذف اطلاعات تصوير (حتي در كانالهاي رنگي خاص)‌ خواهد شد. همانگونه كه مشاهده مي‌كنيد، پنل ويرايش به چندين زير قسمت تقسيم شده است.

در قسمت basic امكان تنظيم تراز سفيدي و روشنايي و كنتراست وجود دارد. نكته جالب در تراز سفيدي امكان تنظيم اشباع است كه خب، اين يعني حداكثر دقت در تنظيم فوق (علاوه بر Tint‌كه از قبل در Adobe camera RAW وجود داشت). نكته ديگر اينكه تنظيم white point و dark point (همانها كه در level قابل تنظيم هستند) با Exposure و Dark انجام مي شود. نكته ديگر آنكه تنظيم كنتراست دراينجا واقعا ايجاد يك curve اس(S) شكل مي كند و نه صرفا تنظيم خطي كنتراست. و اين يعني اينكه امكانات ACR را شما در مورد همه فايلها در اختيار داريد.

قسمت tone curve‌ يكي از نوآوريهاي جالب اين نرم افزار است. اگر خاطرتان باشد قبلا گفته بوديم كه گاهي براي ويرايش دقيق كنتراست و روشنايي با استفاده از curve بايد قسمتهاي مختلف curve را تغيير دهيم. خب، ‌ديگر نيازي به اينكار نيست!. با tone curve براحتي ميتوان اين كار را انجام داد. اين ابزار مي‌تواند به طور جداگانه منحني curve را در قسمتهاي روشن، تاريك و ميانه تصوير طوري تغيير دهد تا بتوان براحتي كنتراست يا روشنايي آن مناطق را تنظيم نمود.

كراپ كردن و تغيير زاويه عكسها بسيار راحت انجام مي‌شود. بسادگي مي‌توان، اسلايدر را حركت داد و ميزان مناسب چرخش تصوير را همانجا مشاهده و تعيين نمود.Grayscale mixer يك ابزار قوي جهت تهيه عكسهاي سياه و سفيد است. قوي، چون‌كه امكان تنظيم 6 كانال رنگي را براي دقيق‌ترين نوع تبديل در اختيار كاربر قرار مي‌دهد.

Split Toning نيز يكي ديگر ازنوآوريهاي اين نرم‌افزار است. با اين ابزار مي‌توان Hue‌ و Saturation را به طور جداگانه براي مناطق روشن و تاريك تصوير تنظيم كرد. كاري كه قبلا بايستي با ماسك گذاري انجام مي‌شد. كاربرد جالب ديگر آن در تركيب با ابزار Grayscale mixer‌ است. امتحانش كنيد،‌ ضرر ندارد!

HSL Color Toning نيز روشي جديد و جذاب و مفيد براي تنظيم رنگ است. فرض كنيد مي‌خواهيد در عكسي كه از آسمان و كوه و چمنزار داريد، روشنايي آسمان را كم كنيد و اشباع رنگ سبز چمنزار را بيشتر كنيد و رنگ خاكستري كوهها را به رنگ قهوه اي تغيير دهيد (مجموعه‌اي از تغيير روشنايي، تغيير اشباع و تغيير رنگ). همه اين كارها براحتي و بدون نياز به ماسك و لايه و ... با اين ابزار انجام مي‌شود. 18 كنترل مختلف در اين قسمت خودنمايي مي‌كنند. از ظاهرشان نترسيد، كار با آنها بسيار راحت است. در مثالمان ميخواستيم روشنايي آسمان را كم كنيم، خب، كافيست در قسمت luminance روشنايي رنگ آبي را كم كنيم. براي افزايش اشباع رنگ سبز چمنزار، در قسمت saturation ميزان رنگ سبز را زياد مي‌كنيم و براي تغيير رنگ كوهها، اسلايدرهاي قسمت hue را تغيير مي‌دهيم تا رنگ مورد نظرمان ايجاد گردد.
قسمت detail (حاوي ابزارهاي كاهش نويز، ايجاد شارپنس و ايجاد smoothness ) و قسمت لنز ( ابزارهاي كاهش Fringing و Vignette ) چيز جديدي ندارند، بجز راحتي استفاده از آنها.

سابقه تمام اصلاحات انجام شده، به ترتيب زماني در قسمت history‌ (واقع در پنل سمت چپ) قرار گرفته و بسادگي قابل برگشت هستند. تاكيد ميكنم تمام اصلاحات و نه فقط اصلاحات يك جلسه كاري. همچنين تمام اصلاحات (يا جزئي از آنها را مي‌توان تحت عنوان يك preset (در پنل سمت چپ) ذخيره و به عكسهاي آينده اعمال نمود. يكسري preset از پيش آماده نيز در همان قسمت وجود دارد.

همانگونه كه متوجه شديد، پردازش فايلهاي RAW و ساير پردازشها به طور همزمان قابل انجام است. در مورد فايلهاي RAW امكانات معمول مانند ذخيره كردن يكسري ويرايش به صورت XMP و بازخواني آنها و نيز امكان كاليبراسيون دوربين وجود دارد. تمامي پردازشها غير تخريبي هستند يعني اصل فايلتان را تغيير نمي‌دهند و هر زمان كه خواستيد مي‌توانيد به فايل اصلي دسترسي پيدا كنيد و يا از فايل ويرايش شده يك خروجي خاص (مثل tiff يا jpeg) بگيريد.
بهتر بگويم، يك بانك اطلاعاتي از عكس‌هايتان را در نرم افزار تشكيل داده‌ايد و اصل عكسها جاي ديگري در هارد ديسك‌تان قرار دارد. عكسي را ويرايش مي‌كنيد و نرم افزار نتيجه كارتان را نشان مي‌دهد (درحقيقت با اضافه نمودن تگهايي، يك preview به شما مي‌دهد). مي‌توانيد عكسهاي متعددي را بدين گونه ويرايش كنيد بدون آنكه خروجي تهيه كنيد. يا در روزهاي آينده، از طريق پنل history (كه همه ويرايشهايي كه از ابتدا در مورد هر عكسي انجام شده است، در خود نگهداري مي‌كند)، برخي ويرايشها را تغيير دهيد. و در نهايت هر وقت كه مايل بوديد، از هر فايلي كه خواستيد مي‌توانيد يك خروجي JPEG‌ يا TIFF بگيريد كه در حقيقت يك كپي ويرايش شده از فايل اصلي است. قبول داريد كه اين روش مديريت و ويرايش بسيار لذتبخش و اطمينان بخش است؟
نكته بعد آنكه نرم افزار سعي نموده است تا ابداع روشهاي جديد، ضمن سهولت در امر ويرايش و نيز امكان سريع ويرايشهاي پيشرفته، كاربران را از لايه‌ها و ماسكها و ساير ابزارهاي فتوشاپ بي نياز كند. اما اين بدان معنا نيست كه همه كارهاي فتوشاپ در اين جا امكان پذير است. به هر حال هر جا كاربر احساس نياز به فتوشاپ كرد، مي‌تواند از طريق photo > edit in photoshop CS2 عكس را در محيط فتوشاپ ويرايش كند.اما نكته مهم آن است كه Lightroom به نظر من مي‌تواند در بيش از 90 درصد موارد نياز عكاسان ديجيتال را برآورده نمايد.

Slideshow
فراهم كردن محيطي جذاب براي ساخت نمايشهاي اسلايدي، يكي ديگر از نوآوريهاي Lightroom‌ است. امكان تنظيمهاي مختلف (حتي جهت سايه پشت عكسها) و نيز امكان استفاده از تمپليتهاي آماده از مشخصات اين قسمت هستند. نكته جالب، امكان تهيه خروجي PDF‌ از اسلايدهاي تهيه شده است.
دقت كنيد، نيازي نيست كه از تك‌تك فايلهايتان پس از ويرايش، خروجي JPEG تهيه كنيد وبعد از آنها نمايش اسلايدي بسازيد، خود نرم افزار، از نتيجه ويرايشهايتان،‌ يك نمايش اسلايدي برايتان درست مي‌كند.

Print

تهيه انواع چاپهاي تكي وچندتايي با امكانات كامل تنظيم (كه نتيجه همگي نيز در همان صفحه قابل رويت و تصميم گيري هستند)، مشخصه بخش چاپ اين نرم افزار است.

يك ويژگي جذاب اين قسمت امكان انجام شارپنس مختص چاپ است. بازهم جالب است بدانيم كه پرينت از نتيجه آخرين ويرايشهاي انجام شده، انجام مي‌گردد، بدون آنكه نيازي باشد يك خروجي TIFF يا JPEG تهيه شود. اگر يك تمپليت پرينت تهيه كرديد و قبل از چاپ، مجددا فايلتان را به گونه ديگري تغيير داديد، نگران نباشيد، آخرين ويرايشها در چاپ مورد استفاده قرار مي‌گيرند. حالا متوجه ارزش يكپارچگي محيط كار شديد؟

نتيجه گيري...
4 بخش اصلي اين نرم افزار را مرور كرديم. ممكن است در نسخه نهايي بخشهاي ديگري هم اضافه شود (كما اينكه در نسخه بتا 3 مخصوص Mac ، ماژول وب جهت تهيه خروجي مناسب براي وب هم اضافه شده است). حال طبق روال، موقع پاسخ به آن سوالات ابتداي متن است:

الف) Lightroom‌ چيست و چه تفاوتي با فتوشاپ دارد؟ آيا با استفاده از آن نياز به فتوشاپ رفع مي‌شود؟
با توضيحاتي كه ارائه شد، مشخص شد كه اين نرم افزار يك محيط مجتمع و عالي جهت كار براي عكاسان ديجيتال فراهم كرده است. عكاسان ديجيتال در گذشته نيز به خيلي از ابزارهاي فتوشاپ نيازي نداشتند. و از طرفي مي‌توانند 90 درصد (و شايد هم بيشتر) كارهايشان را در اين محيط انجام دهند. پس ميتوان Lightroom را براي اكثر افراد و براي اكثر نيازها، كاملا كافي دانست. اما هر گاه نياز به فتوشاپ بود، براحتي ميتوان در آن و يا حتي ابزارهاي ديگر، عكسها را اصلاح كرد.

ب) چه نوآوريهايي در Lightroom بكار رفته است و آيا اين نوآوريها حقيقتا سودمند هستند؟
نوآوريهاي متعددي را نام برديم و كاربردشان را هم گفتيم. به جرات مي‌توان گفت كه همه آنها، هم مفيدند و هم كار را براي كاربر ساده و جذاب مي‌كنند.

ج) آيا Lightroom مي‌تواند يك سيستم كامل جهت انجام مراحل مختلف روند كاري عكاسي ديجيتال باشد؟
بله! براي بيش از 95 درصد افراد و براي بيش از 95 درصد نيازها، كاملا كفايت مي‌كند. از سوي ديگر هنوز بايد منتظر نسخه نهايي آن بود و مطمئنا تا آن زمان امكانات كاملتري نيز در آن تعبيه خواهد شد.

در پايان...
پيشنهاد مي‌كنم با اين ابزار مفيد كار كنيد و با زير وبمهاي آن آشنا شويد. اما درحال حاضر كل روند كاري‌تان رابه آن منتقل نكنيد. صبر كنيد تا نسخه نهايي آن منتشر شود. تا آنزمان مي‌توانيد از امكانات جالب ويرايشي آن استفاده كنيد و يا از ماژولهاي اسلايدسازي و چاپ آن لذت ببريد.

 

چگونه كار با Lighroom را بياموزيم؟
سايت عكاسي در نظر دارد، مطالبي پيشرفته جهت آشنايي كاربران با اين ابزار منتشر نمايد. اما تا آن زمان، ميتوانيد از منابع زير براي آموزش استفاده نماييد:

پروژه Lightroom در سايت ادوبي
http://labs.adobe.com/technologies/lightroom

سوال و جوابهايي در مورد Lightroom
http://photoshopnews.com/2006/01/09/adobe-lightroom-faqs/
http://www.photoshopuser.com/pages/lightroom/lightroom-faq.pdf

ويديوهاي آموزشي در مورد Lightroom‌
http://av.adobe.com/products/lightroom/LightroomDevelop_lg.mov
http://av.adobe.com/russellbrown/LightroomSM.mov

نكاتي در مورد lightroom‌

http://www.luminous-landscape.com/reviews/software/lightroom-tips.shtml

سوالات، نظرات و پيشنهادات خود را در رابطه با اين مطلب با ما در ميان بگذاريد