دو دهه آزمون و خطا در عکاسی ایران

پنجشنبه ۲۵ آبان ۱۳۸۵

روزنامه ایران - چنگیز محمود زاده :

۱۹سال از نخستین نمایشگاه عكسى كه با حضور هنرمندان سراسر كشور برگزار شد، مى گذرد. نمایشگاهى كه ابتدا سالانه بود، بعد بین المللى و دوسالانه شد، شش سال گذشت و از آن خبرى نشد، دوسال پیش با نام «نهمین دوسالانه عكس تهران» دوباره تجدید حیات یافت و امسال با نام «دهمین دوسالانه عكس ایران» برگزار شد. نگاهى به عنوان ها و سال ها بیندازید. چه چیزى دستگیرتان مى شود؟ سالانه ، دوسالانه یا شش سالانه، بین المللى یا داخلى، تهران یا ایران؟ این فقط، پوسته ظاهرى اتفاق هایى است كه در این ۱۹ سال روى داد. شاید با شش سال وقفه اى كه از سال ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۳ پیش آمد، اتفاق هاى آن سال هاى دور چندان در اذهان باقى نمانده باشد امامى گویند كه سال ها پیش هم اعتراض به دوسالانه عكس وجود داشت و حتى یك بار نمایشگاهى از عكس هاى مستند ـ اجتماعى توسط كاوه گلستان در نگارخانه لاله برگزار شد تا نقاط ضعف دوسالانه عكس را نشان دهد. اگر هم آن سال ها در یاد كسى نباشد، این دو سال اخیر، خوب در ذهن همه مانده است.
دوسال پیش بهمن جلالى، دبیر نهمین دوسالانه عكس تهران در جلسه اى در نگارخانه صبا مجبور شد به اعتراض هایى پاسخ دهد كه از كمرنگ بودن بخش عكاسى خبرى و مستند مى گفتند و امسال مجتبى آقایى، دبیر دهمین دوسالانه عكس ایران در جلسه اى مشابه باید اعتراض هایى را بشنود كه از كمرنگ بودن بخش عكس هاى خلاقه و تسلط عكاسى مستند و خبرى بر نمایشگاه مى گفتند.
مجتبى آقایى كه دبیرى دوره هاى ششم تا هفتم دوسالانه عكس را برعهده داشت، این تغییر رویكردها و تفاوت دیدگاه ها در تنها گردهمایى سراسرى عكاسان را مى پذیرد:«این نمایشگاه در روندى كه داشته در هر دوره سمت و سویى مبتنى بر تلاش، فهم وفضایى پیدا كرد كه دبیر آن مى خواست هرچه جلوتر مى آییم، آزمون و خطاهاى بسیارى را مى بینیم كه جامعه عكاسى تجربه كرد و همه چیز آن در طول این سالها دستخوش تغییربود. من این روند را مثبت مى دانم چون نشان مى دهد قائل به یك شیوه كانالیزه خاص نمى شویم.»
دهمین دوسالانه عكس به غیر از تعداد شركت كنندگان با تعداد عكس هاى انتخابى، از نظر شمار داوران بخش هاى مختلف هم یك ركورد دار محسوب مى شود. در دهمین دوسالانه عكس
۲۷ داور به قضاوت آثار ارسالى نشستندو گروه هاى سه یا پنج نفره تشكیل شدند تا آثار هربخش از دوسالانه را قضاوت كنند. این عده داور كه نه تنها در ایران بلكه در دیگر كشورها هم بى سابقه به نظر مى رسد ، موج دیگرى از اعتراض ها را به همراه داشت. اما آقایى، دلیل شكل گرفتن چنین هیأتى براى داورى را تلاش براى ایجاد نمایشگاهى جامع عنوان مى كند:«دراین دوره سعى كردیم جامعیت و برآیند عكاسى را به صحنه بیاوریم. اگر در جامعه ما انجمن هاى فعال و نمایشگاه هاى متعددى وجود داشت، مى توانستیم براى هربخش دوسالانه، نمایشگاهى مجزا تعریف كنیم اما این شرایط وجود ندارد. مسأله دیگرى كه همیشه مطرح مى شد این بود كه تیم داورى چه زمانى مى خواهد بازنشسته شود و جاى خود را به دیگران بدهد. حالا كه افراد جوان را هم آورده ایم مى گویند چرا اینها؟ مگر آدم قدیمى نداریم؟ ما این بار سعى كردیم همه اینها را در كنار هم داشته باشیم.»
اما بهمن جلالى كه دوره گذشته دوسالانه را برگزار كرد و تأكید آن را بر نگاه هنرى در عكاسى قرار داد و حتى نظر مخالف برخى از اعضاى هیأت داورى آن دوسالانه را هم برانگیخت ، هنوز برنظر خود پافشارى مى كند كه در دوسالانه عكس فقط باید همان نگاه حضور داشته باشد و مى گوید:«مى خواهم آن عكاسى را تعریف كنم كه جاى آن در موزه هنرهاى معاصر است. اگر منتظرید من ول كنم، این اتفاق نخواهد افتاد. كار من همین است و آن را دوست دارم و ادامه مى دهم. باید ببینم تعریف عكاسى با چه معنایى جزو هنرهاى تجسمى قرار مى گیرد تا وقتى این معنا را مشخص نكنیم، وضع همین خواهد بود. در برخى از جلسات ، دوستان منكر عكاسى خلاقه مى شوند كه بخشى از تاریخ عكاسى است. بعضى ها مى گویندخلاقیت در همه جا وجود دارد. ممكن است شما در عكاسى تبلیغاتى ، خلاقیتى به خرج دهید اما هنرمند نیستید چون موضوعى به شما داده شده و از قبل مشخص است كه عكس را به چه علت مى خواهید بگیرید.»
بهمن جلالى بحث درباره عكاسى خلاقه را شبیه به این بحث مى داند كه آیا عكاسى هنر است یا خیر. او معتقد است: «شاخه اى از عكاسى كه به شكل كاربردى و حرفه اى به عنوان یك شغل برگزارمى شود، هنر نیست و باید فعالیت هاى آنها به انجمن هاى صنفى واگذار شود.
اگر قرار باشد این دوسالانه ها ادامه پیداكند، حتماً باید انجمن هنرمندان عكاس به وجود بیاید. باید براى این نمایشگاهها هدف تعیین شود چون مدیران مى روند و هركس مى آید كارخودش را مى كند و تكلیف ما هم روشن نیست...»
سیف الله صمدیان كه این روزها نمایشگاه تصویر سال را همزمان با دوسالانه عكس برپاكرده است ۱۶سال پیش، زمانى كه دوسالانه عكس هنوز به صورت سالانه برگزارمى شد به عنوان دبیر چهارمین دوره آن فعالیت مى كرد.
صمدیان به لزوم شكل گیرى انجمن هاى فعال عكاسى اشاره مى كند و مى گوید: «اگر انجمن هاى درست و حسابى داشتیم. هركدام مى توانستند نمایشگاههاى مرتبط با خود را برپاكنند. مانند هلند كه هرسال غیر از «ورلدپرس فوتو» نمایشگاه دیگرى هم براى فتو ژورنالیسم برگزارمى كند.
وقتى هیچ انجمن و نمایشگاه سالانه اى نداریم، همه مى خواهیم خودمان را در ظرف كوچك دوسالانه بگنجانیم. جا كوچك است، میهمان زیاد و اشتها بالا. ما بى ینال را اشتباه معنى كرده ایم. بى ینال هایى كه در دیگر نقاط جهان برگزارمى شود، هیچ ربطى به دوسالانه ما ندارد.»
دهمین دوسالانه عكس برخلاف دوره قبلى دوسالانه كه درهاى آن به روى عكاسان مستند و خبرى بسته ماند، سعى كرد آثار رشته هاى مختلف را پذیرا شود و حتى بخش هاى جداگانه اى براى عكاسى طبیعت، معمارى، پرتره و تبلیغات درنظر گرفت. رضا معطریان، عكاس خبرى هرچند این تنوع را موجب توجه گروه بیشترى از عكاسان به دوسالانه مى داند اما معتقد است این روند، تأثیرى در وزن نمایشگاه امسال نداشت: «اقبال عمومى از دهمین دوره دوسالانه عكس نسبت به دوره گذشته بیشتر شده و عكاس هاى فعالتر هم در آن حضور دارند اما وزن نمایشگاه بیشتر نشده است. مثلاً در بخش معمارى، ویژگى خاصى در عكس ها دیده نمى شود و یك سرى عكس هاى خوش آب و رنگ روى دیوار رفته اند یا بیشتر عكس هاى خبرى، تأثیرى زودگذر بر مخاطب دارند و نگاه آرتیستیك در آنها كمتردیده نمى شود.»
معطریان هم به متفاوت بودن شیوه برگزارى هر دوره از دوسالانه اشاره مى كند كه مى توان حاصل آن را در نمایشگاه آثار منتخب دوره هاى قبل دوسالانه دید، اما از نگاه این عكاس، چنین تفاوتى به روند كار دوسالانه آسیب مى رساند: «با نگاه به سیر ۱۰ دوره نمایشگاه در هر دوره از آن چیز متفاوتى مى بینیم كه نشان مى دهد انسجامى در این روند وجودندارد. انگار هر دوره را یك كشور برگزاركرده است. اما در دنیا جشنواره هاى معتبر عكاسى كه برگزارمى شود، رویكردى ثابت وجوددارد و همیشه به آن وفادار مى مانند، چنین روند ثابتى مى تواند به رشد آنها كمك كند كه در دوسالانه ما وجودندارد.»
افشین شاهرودى، هنرمند عكاس كه در سال ۱۳۸۳ اعتراض هاى بسیارى به چارچوب ها و خط مشى دوسالانه نهم داشت و در این دوره به عنوان یكى از اعضاى هیأت داوران انتخاب شد درباره دهمین دوسالانه عكس مى گوید: «این عكس ها با تمام حسن ها و ضعف هایى كه دارند، واقعیت عكاسى ما را نشان مى دهند. البته اگر گروه دیگرى به داورى آثار ارسالى مى پرداخت نتیجه نمایشگاه نهایى فرق مى كرد، اما باز هم همین حسن ها و ضعف ها در آن دیده مى شد.»
شاهرودى، نقاط قوت دوسالانه را در شور و انرژى نسل جوان مى داند و نقاط ضعف را در خستگى یا كم كارى نسل گذشته:«نسل جوان، واقعاً باانرژى و فعال است، اما یك كمبود بزرگ دارد كه به ارتباط این نسل با پدیده هاى روز جهان بازمى گردد. به همین دلیل این انرژى در برخى موارد به شكل دست و پا زدن هایى درآمده كه نتیجه اى از آن به دست نمى آید.»
مجید سعیدى یكى دیگر از عكاسان خبرى كشور است كه امسال آثار خود را براى شركت در دوسالانه ارسال كرد، او با وجود آنكه بازگشت رویكرد اصلى دوسالانه به همه شاخه هاى عكاسى و پرهیز ازانحصارى كردن آن براى عكاسى خلاقه را مثبت مى داند، اما تعیین ۲۷ داور براى دوسالانه را بدعت بدى ارزیابى مى كند: «از این نظر كه هر بخش به طور تخصصى داورى شد، خوب بود اما داورهاى ما باید افرادى باشند كه بتوانند همه شاخه ها را داورى كنند. مگر ورلد پرس فوتو با آن همه شاخه چند داور دارد؟ اگر مى بینید بخش خبرى یا مستند دوسالانه ضعیف است یك دلیل آن به همین هیأت داورى بازمى گردد. چون خیلى از بزرگان در دوسالانه شركت نكردند و به جاى آن، نمایشگاه تصویر سال را انتخاب كردند. ما اول باید عكاس تربیت كنیم و بعد به فكر تربیت داور باشیم. نه اینكه از افراد كم تجربه براى داورى استفاده كنیم تا تجربه آنها زیاد شود.»
سعیدى كه در دوسالانه سال ۷۷ هم شركت كرده بود، فعالیت هاى این چندسال را داراى رشدى منطقى مى داند و مى گوید: «اگر همین حالا آثار سال ۷۷ را براى داوران بیاورند شاید فقط ۲۰ درصد كارها پذیرفته شوند. چون در طول این سال ها علاوه بر رشد وسایل عكاسى و تكنیك هاى كار، شعور جامعه و عكاسان هم رشد كرده است. اما اگر بخواهیم شناخت صحیح ترى از حد و اندازه عكاسى كشورمان به دست بیاوریم، بهترین راه این است كه دو سالانه را به شكل بین المللى برگزاركنیم.
هم اكنون حتى اگر یك عكاس اول هم بشود، فقط خودش را با ۱۰ نفر از اطرافیانش قیاس مى كند اما در دوسالانه اى بین المللى مى توانیم حد و حدود جهانى خودمان را مشخص كنیم.»
دوسال پیش، مسئولان دوسالانه عكس، نمایشگاهى را كه برپاكرده بودند آیینه تمام نماى عكاسى ایران مى دانستند. امسال هم چنین اظهارنظرهایى شنیده شد هرچند مجتبى آقایى در یكى از نشست هاى جنبى دوسالانه این دیدگاه را نپذیرفت و گفت: «ما فقط از بین عكس هایى كه به دستمان رسید، دوسالانه را برگزاركردیم.» اما در هرحال مشخص نیست آینده نمایشگاه سراسرى عكس ایران چه خواهدشد. مهم نیست دو، چهار یا شش سال دیگر چه افرادى انگشت اتهام خود را به سمت دیگر میز دراز مى كنند و مى گویند جاى این عكس ها در دوسالانه نیست.

نویسنده


ارسال نظر

در پاسخ به نظر زیر :

مطالب مرتبط

تازه‌های عکاسی

وبلاگ در سایت عکاسی

وبلاگ و فتوبلاگ

انجمن‌های عکاسی

سایت عکاسی

سایت عکاسان ایرانی

فروشگاه کتاب عکاسی

  • تاریخ عکاسی
  • مجموعه عکس چیست؟
  • عکاس؛ استودیو
  • حرفه: هنرمند شماره ۶۷
  • تقویم حرفه: هنرمند ۱۳۹۷ - ۶ طرح جلد
  • تکنیک‌های ویرایش عکس در فتوشاپ
  • ترکیب بندی در عکاسی - لوری اکسل
  • ترکیب بندی در عکاسی - دیوید پرکل
  • مرجع کامل آموزش نرم افزار لایت روم
  • آنگاه - شماره ۵
  • شورشیان هنر قرن بیستم
  • کادربندی درعکاسی
  • مبادی سواد بصری - مترجم: مسعود سپهر
  • نقد عکس
  • پامنار
  • انزلی
  • باران شغال
  • دیده و درون
  • عکاسی مستند
  • شیب تند عصر پنج‌شنبه
  • نود سال نوآوری در هنر تجسمی ایران - ۲ جلدی
  • تحولات تصویری هنر ایران: بررسی انتقادی
  • عکاسی دیجیتال - نشر دوژه
  • نگاهم کن! خیالم کن!
  • در جهت عکس
  • عکس و دیدن عکس
  • گذر امروزی در طهران دیروزی
  • نقوش آهنی
  • عمامه داران
  • جام تهی
Powered by Practicalidea