در دنياي عكاسي يك مساله كاملا واضح است: در اغلب موارد از سه‌پايه ، كه موثرترين وسيله‌ براي تهيه عكسهاي شارپ است، استفاده نمي‌شود.
سيستمهاي لرزه گير كه به نامهاي مختلفي مانند Vibration Reduction ، Optical Stabilization و يا Anti Shake معروفند، براي رفع اين نياز همگاني ابداع شدند: نياز به تهيه عكسهاي شارپ بدون استفاده از سه پايه!
با استفاده از اين سيستمها ، امكان تهيه عكسهاي شارپ با سرعتهايي از شاتر وجود دارد كه قبلا فقط با سه پايه امكان داشت. اولين بار اين سيستمها در سال 1994 در دوربينهاي ارزانقيمت Nikon و بعد در سال 1996 در لنزهاي Canon براي دوربينهاي EOS SLR عرضه شدند. از آن زمان تاكنون اين سيستمها به يكي از مهمترين و باارزشترين فناوريهاي عكاسي تبديل شده‌اند.
امروزه در تعداد زيادي از لنزهاي كانن (كه با علامت IS مشخص مي‌شوند) و نيكون (كه با علامت VR مشخص مي‌شوند) و نيز اخيرا در لنزهاي شركت سيگما، از اين سيستم استفاده شده است. همچنين در دوربينهاي غيرSLR مانند
Konica Minolta A2, A1, A200, Z3 ، Canon Powershot S1 IS ، Nikon 8800 و Panasonic Lumix FZ10, FZ20, FX5 و ... اين سيستمها بكار رفته اند. اخيرا در دوربين SLR جديد Konica Minolta 7D نيز اين سيستم در خود دوربين بكار رفته است.

كارآيي
دركارآيي اين سيستمها شك نكنيد! امكان استفاده از 2 ( و يا در برخي موارد 3) پله پايينتر سرعت شاتر عملا اثبات شده است و اين يعني به واقعيت پيوستن يك رويا.
اما استفاده از اين سيستمها نكاتي دارد كه بدون توجه به آنها ممكن است نتوان از تمام كارآيي اين سيستمها استفاده نمود.

1- اين سيتستمها قادر نيستند از محو شدگي عكسها بعلت حركت سوژه جلوگيري كنند. بجز استفاده خاص آنها براي Paning، براي عكاسي از موضوعات متحرك كاربرد ندارند. بنابراين اين سيستمها براي عكاسيهاي ورزشي( بجز ورزشهايي كه امكان استفاده از حالت Paning در آنها وجود دارد) مفيد نخواهند بود.

2- كلا تهيه عكسهاي شارپ در بسياري از اوقات به شانس نيز بستگي دارند. اگر كاربر تكنيك خوبي داشته باشد، اين سيستمها ميتوانند او را براي رسيدن به عكسهاي شارپ ياري كنند و احتمال تهيه چنين عكسهايي را بالا ببرند. اما در اغلب اوقات نميتوانند اشتباهات تكنيكي كاربر را جبران كنند. پس در عكاسي، تكنيك و دقت بالا هميشه لازم است.

3- توصيه مي‌شود كه براي استفاده از اين سيستمها بايد طريق منظره ياب سوژه مورد نظر را ديد و منتظر سكون سوژه شد و سپس دكمه شاتر را زد. در لنزهاي نيكون اين امكان وجود دارد كه لرزه‌گير را درست در هنگام نوردهي بكار بياندازيم، اما كلا اين روش چندان مورد قبول نيست.

4- در مورد سوژه هاي دور، امكان استفاده از 2 يا حتي 3 پله پايينتر سرعت شاتر وجود دارد. اما براي موضوعات نزديك بايستي از سرعتهاي بيشتر شاتر استفاده شود.

5- اين سيستمها براي عكاسان طبيعت نيز بسيار جذاب است. چرا كه امكان استفاده از ديافراگمهاي كوچكتر (يك يا دو عدد بزرگتر F ) و در نتيجه افزايش عمق ميدان وجود دارد. بنابراين فوكوس بهتر و دقيقتر در مورد سوژه هاي نزديك از فوايد استفاده از اين سيستمها خواهد بود.

6- امكان استفاده از سرعت 1/50 ثانيه با فاصله كانونيهاي 380-420 ميليمتر در دوربينهاي غير SLR وجود دارد. در دوربينهاي Konica Minolta A2 و Canon S1 IS و Panasonic Lumix اين گونه عكسها به مراتب بهتر از دوربينهاي سنگين SLR خواهند بود كه در آنها ضربه آينه خود يك مشكل عمده در ايجاد لرزش محسوب مي‌شود.

7- اثرات سيستمهاي لرزه‌گير در فاصله كانونيهاي زياد به مراتب بيشتر از فاصله كانونيهاي كم و عكاسي وايد است.

8- كلا بسياري از عكاسان حرفه اي در هنگام عكاسي قادرند دوربين را تا حد بسيار زيادي بدون حركت نگه دارند. اين افراد ممكن است در سرعتهايي از شاتر به سمت استفاده از سيستمهاي لرزه گير روي بياورند كه ديگر در آن سرعتهاي پايين، از اين سيستمها نيز كاري ساخته نباشد.

مكانيسم
سيستمهاي لرزه گير يك مكانيسم بسيار منطقي دارند. ميزان و جهت حركت نامطلوب را تشخيص مي‌دهند و با ايجاد يك حركت مخالف به همان اندازه در اجزاي لنز (و يا CCD در دوربين Konica )، حركت و لرزش را خنثي ميكنند. در مورد لنز، معمولا يك جزء يا گروهي از چند جزء در ساختمان لنز (با ضريب 1.0X ) در اين حركت دخيلند. تشخيص ميزان و جهت حركت نيز بر عهده حسگرهاي Gyro است كه اطلاعات خود را به پردازشگر منتقل خواهند كرد.

سيستمهاي لرزه گير و سه پايه
آيا هنگام استفاده از سه پايه، بايد سيستم لرزه گير را خاموش كرد ؟
بر اساس اطلاعاتي كه كانن در اين زمينه منتشر كرده است، در هنگام استفاده از سه پايه بهتر است لرزه گير خاموش باشد. احتمالا وقتي كه حركتي وجود نداشته باشد، اين سيستمها در يك سيكل معيوب مي افتند كه باعث كاهش شارپنس عكس خواهند شد.
اما اين همه ماجرا نيست. در يك سري از لنزهاي كانن كه ليست آنها را در زير مشاهده مي‌كنيد، حسگر سيستم لرزه گير، خود تشخيص مي‌دهد كه دوربين روي 3 پايه است و سيستم لرزه‌گير را وارد حالت Tripod خواهد كرد كه در اين حالت، اين سيستم مي‌تواند لرزشهاي ناشي از حركت آينه و حركت شاتر را، در سرعتهاي پايين جبران كند.

EF 28–300mm f/3.5–5.6L IS USM
EF 70–200mm f/2.8L IS USM
EF 70–300mm f/4.5–5.6 DO IS USM
EF 300mm f/2.8L IS USM
EF 400mm f/2.8L IS USM
EF 400mm f/4 DO IS USM
EF 500mm f/4L IS USM
EF 600mm f/4L IS USM

كاربرد سيستمهاي لرزه گير در Paning
سيستمهاي لرزه گير در دو جهت افقي و عمودي عمل ميكنند و تمام لرزشهاي موجود در اين دو محور را خنثي مي‌كنند. حال فرض كنيد كه مي‌خواهيد از يك دوچرخه سوار، عكسي با پس زمينه محو تهيه كنيد. بالاجبار در اين حالت بايد دوربين را در جهت حركت سوژه، حركت دهيد. در اين گونه مواقع اگر سيستم لرزه گير روشن باشد ، عكس كاملا محو خواهد شد.
در اينجا مي‌توان محور افقي سيستم لرزه گير را خاموش كرد تا حركت لازم دوربين در اين جهت را خنثي نكند. اما چرا محور عمودي را روشن نگه داريم؟ اگر محور عمودي را روشن نگه داريم، سيستم مي‌تواند حركتهاي نامطلوب دست در جهت بالا و پايين را درهنگام Paning حس كرده و در نتيجه عكس حاصله داراي يك پس زمينه محو عالي خواهد بود. در غير اينصورت در پس زمينه محو بعلت حركات عمودي دست، موجهايي مشاهده خواهد شد.

عكس سمت چپ بدون استفاده از لرزه گير تهيه شده است. به وجود موج در پس زمينه محو دقت كنيد و آنرا با پس زمينه محو يكدست سمت راست مقايسه نماييد كه با سيستم لرزه گير paning تهيه شده است.

در لنزهاي IS كانن حالت خاموش بودن محورافقي با استفاده از يك سوييچ روي لنز قابل انتخاب است (mode 2‌). در لنزهاي سيگما نيز سيستم مشابهي وجود دارد. اما در لنزهاي نيكون سوييچي وجود ندارد بلكه خود سيستم VR لنز حركت افقي دوربين را حس كرده و لنز را در حالت Paning قرار مي‌دهد.
اما بخاطر داشته باشيد كه اين سيستم در مورد سوژه هايي كه در هنگام حركت افقي، حركات بالا و پايين نيز دارند، نمي‌تواند كاربرد داشته باشد. بنابراين در هنگام عكاسي از كانگورو اين سيستم را كلا خاموش كنيد!!

سيستم لرزه گير در دوربين SLR !!

همانگونه كه ميدانيد لنزهاي سري IS كانن و VR نيكون امكان استفاده از سيستمهاي لرزه گير را براي دوربينهاي SLR كانن و نيكون فراهم كرده‌اند. اما كونيكا مينولتا با معرفي دوربين Maxxum 7D ، اين سيستم را در خود دوربين كار گذاشته تا امكان استفاده از آن با تمام لنزهاي سازگار فراهم باشد. با توجه به اينكه لنزهاي مجهز به سيستم لرزه گير كانن و نيكون بسيار گرانقيمت هستند، اين موضوع ميتواند يك موضوع جذاب براي افرادي باشد كه مي‌خواهند بسمت سيستمهاي SLR پيش بروند.
اما برخي عقيده دارند كه اين موضوع چندان نيز به نفع كونيكا نيست چرا كه بايد يك سري لنز جديد براي اين دوربين عرضه نمايد تا براي استفاده از اين سيستم، داراي دايره روشن‌ سازي‌ لنز (Circle of illumination) بيش از مقدار لنزهاي معمولي كونيكا باشند.
در مقابل، كونيكا مي‌گويد كه چون اندازه چيپ اين دوربين كوچكتر از اندازه APC-S است (16.7x25.1mm )، بنابراين استفاده از اين سيستم با لنزهاي معمولي كونيكا نيز امكان دارد.

در نهايت بنظر مي‌آيد كه بتدريج سيستمهاي لرزه‌گير، يكي از اجزاي لازم عكاسي خواهند شد و علاوه بر لنزهاي گرانقيمت و دوربينهاي نسبتا گران غير SLR، در دوربينهاي متوسط نيز در دسترس عموم قرار بگيرند.

براي آگاهي از جزئيات كارآيي و مقايسه دقيق اين سيستمها، در چند لنز از شركت كانن، نيكون و سيگما و نيز در دوربينهاي Canon S1 IS ، Konica Minolta A2 و Panasonic Lumix FZ10 اين فايل pdf را كه نتيجه بررسيهاي دقيق مجله Popular Photography در آگوست 2004 است، دانلود نماييد.

منابع:

http://www.popphoto.com
http://www.dpreview.com/learn/?/key=image_stabilization
http://www.dpreview.com/learn/?/Glossary/Optical/Anti-shake_01.htm
http://www.dpreview.com/news/0402/04021219konicaminoltadimagea2.asp
http://www.dcresource.com/reviews/minolta/dimage_z3-review/index.shtml
http://www.ephotozine.com/equipment/tests/testdetail.cfm?test_id=331
http://www.pcmag.com/article2/0,1759,1602084,00.asp